Instrumenty JASPERS i JEREMIE to wkład europejskich instytucji finansowych (Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, Europejski Fundusz Inwestycyjny, Bank Rozwoju Rady Europy), a także Banku Światowego w Politykę Spójności i rozwoju partnerstwa publiczno-prywatnego.

JASPERS to wspólna inicjatywa instytucji europejskich udzielająca wsparcia projektom w regionach europejskich. Działanie to polega na współpracy pomiędzy EBI, EBOiR i Komisją Europejską. Jaspers ma służyć wiedzą fachową krajom przygotowującym projekty w ramach Funduszu Spójności.Funduszem zarządzał będzie zespół specjalistów liczący około 40-50 osób z siedzibą w Luxemburgu. Ma on funkcjonować od stycznia 2006r.
Przewidywane jest również otwarcie punktów regionalnych programu. W najbliższym czasie będzie otwarte biuro w Warszawie. Osobą odpowiedzialną będzie p. dyr. Monika Pałasz (Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Nowogrodzka 1/3/5, 00-926 Warszawa, tel: +48 22 661 07 10, fax: +48 22 991 01 50, e-mail:monika.palasz@mrr.gov.pl

JEREMIE to wsparcie Komisji Europejskiej i Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego na rzecz poprawy dostępu do źródeł finansowania dla mikroprzedsiębiorstw, a także małych i średnich przedsiębiorstw. Zadaniem Jeremy jest stworzenie platformy gdzie będą różne formy pomocy dla MŚP i mikroprzedsiębiorstw, a także określenie najlepszych mechanizmów kredytowania. Paneuropejskie organizacje ekologiczne zwróciły się do unijnych komisarzy ds. rozwoju regionalnego i środowiska, przewodniczącego EBI oraz przewodniczącego EBOiR z szeregiem pytań mających na celu naświetlenie problematyki wydatkowania funduszy unijnych w zgodzie z rozwojem zrównoważonym. Poniżej resume tego zapytania z właściwym komentarzem.

I
W chwili obecnej oceny oddziaływania na środowisko w niektórych krajach (np. w Polsce i na Węgrzech) są przeprowadzane przez samych projektodawców i mają ściśle formalny charakter. Brak rzetelnej oceny różnych opcji realizacji projektu oraz właściwych konsultacji społecznych. Kolejną często stosowaną praktyką jest cięcie długich autostrad bądź szlaków wodnych na małe odcinki finansowane z kilku projektów (tzw. taktyka salami”), co sprawia, że ogólny koszt ekonomiczny i środowiskowy nie może być właściwie oszacowany.
Powstaje więc pytanie, w jaki sposób inicjatywa JASPERS zapewni właściwą jakość ocen oddziaływania na środowisko, analizy kosztów i korzyści, studiów wykonalności projektów oraz będzie przeciwdziałać stosowaniu tzw. „taktyki salami”?
II
Wszystkie projekty współfinansowane z funduszy unijnych muszą być w pełni spójne z prawodawstwem unijnym, a w szczególności z dyrektywami wodną, ptasią i siedliskową. W Polsce planowane na lata 2007-2013 inwestycje w zakresie infrastruktury drogowej pozostają w potencjalnym konflikcie z około 50-ma obszarami ujętymi w ramach sieci Natura 2000. Inicjatywa JASPERS powinna zapewnić, że dzięki właściwie przeprowadzonym procedurom ocen oddziaływania na środowisko - w tym strategicznych - niebiezpieczeństwo konfliktu z obszarami naturowymi zostanie zażegnane.
W związku z powyższym, powstaje pytanie, czy w zespole JASPERS znajdą się specjaliści ds. legislacji w zakresie ochrony środowiska oraz w dziedzinie ocen oddziaływania na środowisko?
III
W przypadku np. autostrady Ljulin w Bułgarii społeczeństwo pozbawione zostało mozliwości wglądu do dokumentacji dotyczącej projektu: studium wykonalności, analizy kosztów i korzyści i korespondencji pomiędzy Komisją Europejską a rządem bułgarskim dotyczącej wdrażania Memorandum Finansowego. Transparentność jest niezbywalnym prawem społeczności dotkniętej skutkami projektu i warunkuje właściwy kontakt instytucji Unii Europejskiej i jej obywateli.
W jaki więc sposób inicjatywa JASPERS przyczyni się do zwiększenia przejrzystości dużych projektów, wyrażonej poprzez ujawnienie pełnej dokumentacji przygotowawczej?
IV
W jaki sposób inicjatywa JASPERS przyczyni się do wdrożenia głównych zaleceń zawartych w ewaluacji ex-post 200-u projektów współfinansowanych z Funduszu Spójności w latach 1993-2002, a mianowicie:
- Należy finansować jedynie projekty dojrzałe i spełniające jasne kryteria jakości.
- Przed złożeniem wniosku wnioskodawca powinien przeprowadzić aktywne konsultacje społeczne.
- Wnioskodawca powinien zasięgać opinii eksperta w kwestii jakości projektu.
- Należy premiować jedynie projekty o zakończonych bądź bliskich ukończenia procedurach przetargowych.
- KE powinna służyć wsparciem metodologicznym w trakcie przygotowywania Analizy Kosztów i Korzyści (Cost Benefit Analysis) oraz definiowania wskaźników.
- Należy domagać się mierzalnych i policzalnych celów, rezultatów i oddziaływania projektu.
- Należy ustanowić centralny system prefinansowania.
- Należy zidentyfikować ograniczoną liczbę wskaźników wykonania i oddziaływania.
V
Możliwości rozwoju zrównoważonego w ramach polityki spójności są w ogromnej mierze niewykorzystane ze względu na niewielką ilość zgłaszanych projektów w dziedzinie zapobiegania powstawaniu odpadów, recyklingu i kompostowania, ogrzewania na biomasę budynków uzyteczności publicznej, ocieplania budynków w celu zwiększenia ich efektywności energetycznej, budowy ścieżek rowerowych, promocji zrównoważonego transportu, ochrony przyrody, itd. Takie projekty są częstokroć najbardziej efektywną kosztowo formą inwestycji i przyczyniają się do długofalowego wzrostu zatrudnienia. W obliczu braku specjalnej inicjatywy wspierającej takie projekty, trudno zapewnić ich odpowiednią liczbę. Nowe kraje członkowskie mają szczególnie duże trudności z wygenerowaniem takich projektów. Ogromnie cenna byłaby inicjatywa budująca umiejętności oraz promująca „know-how” w dziedzinie przygotowania projektów na rzecz zrównoważonego transportu, energetyki, gospodarki odpadami oraz ochrony przyrody.
W ramach inicjatyw JASPERS i JEREMIE Komisja, EBI oraz EBOiR kładą nacisk na wspierania duzych projektów infrastrukturalnych oraz małych i średnich przedsiębiorstw. Narzuca się pytanie, czy planuje się powołanie specjalnej inicjatywy na rzecz projektów bezpośrednio przyczyniających sie do realizacji Europejskiej Strategii Zrówoważonego Rozwoju? Jeżeli nie, to dlaczego?