27 lipca 2006 odbyło się IV posiedzenie Komitetu Sterującego dla priorytetów ochrony środowiska Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (MF EOG) oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego (NMF) - popularnie zwanych funduszami norweskimi.

Przedmiotem posiedzenia były wyniki oceny formalnej i technicznej wniosków złożonych w pierwszym naborze (listopad 2005) w ramach priorytetu 1 „Ochrona środowiska, w tym środowiska ludzkiego, poprzez m.in. redukcję zanieczyszczeń i promowanie odnawialnych źródeł energii”.

Ponadto w trakcie posiedzenia Ministerstwo Środowiska przestawiło swoje propozycje odnośnie kolejnych naborów w ramach MF EOG i NMF, które były następnie dyskutowane przez członków Komitetu.

Wnioski złożone w ramach priorytetu 1

W pierwszym naborze (listopad 2005) najwięcej wniosków złożono właśnie w ramach priorytetu 1, który w odróżnieniu od pozostałych dwóch priorytetów „środowiskowych” zawiera wyłącznie projekty o charakterze inwestycyjnym. Wnioski złożone w ramach dwóch pozostałych priorytetów zostały ocenione znacznie szybciej, a ich lista rankingowa została zatwierdzona w lutym 2006.

W ramach priorytetu 1 przewidziano 6 działań. W załączniku u dołu strony znajduje się zestawienie działań wraz z liczbą złożonych wniosków, które z powodzeniem przeszły ocenę formalną.

Największym zainteresowaniem beneficjentów MF EOG i NMF cieszyły się projekty z zakresu gospodarki wodno-ściekowej oraz termomodernizacji budynków (należy zaznaczyć, że ta druga kategoria projektów nie może być w chwili obecnej finansowana z funduszy strukturalnych UE, stąd ogromna liczba tych wniosków złożona do funduszy „norweskich”). Alokacja środków w pierwszym naborze do MF EOG i NMF była podwójna (za rok 2004 i 2005), a dodatkowo powiększona o kwoty przesunięte z innych priorytetów cieszących się niewielkim zainteresowaniem (chodzi tu o priorytety nie związane z ochroną środowiska). Mimo to dostępna kwota 48 010 695 euro wystarczyć może na dofinansowanie niewielkiego procentu wszystkich złożonych projektów inwestycyjnych.

Podział dostępnej alokacji zaproponowany przez Ministerstwo Środowiska i zaakceptowany przez Komitet.

Zilustrowane w załączniku olbrzymie różnice w zainteresowaniu poszczególnymi działaniami stanowiły dodatkowe utrudnienie w ustaleniu klucza, według którego Komitet mógłby udzielać rekomendacji dla projektów. Podstawową kwestią był podział dostępnej alokacji pomiędzy działaniami. Ministerstwo Środowiska zaproponowało:

1)      rekomendację dla tych projektów złożonych w ramach działań 1.1, 1.2, 1.4, 1.6, które uzyskały co najmniej 60 punktów na możliwych 100;

2)      rekomendację dla tych projektów złożonych w ramach działań 1.3 i 1.5, które uzyskały co najmniej 80 punktów na możliwych 100.

Taki algorytm oznacza, że nieco niższy próg przyjęty jest dla projektów w ramach działań, gdzie konkurencja była mniejsza (odpady, odnawialne źródła energii). Dzięki temu dofinansowanych może być nieco więcej projektów w ramach tych trudniejszych, bardziej pionierskich działań.

Wyższy próg ustalono natomiast dla najbardziej „popularnych” inwestycji w dziedzinie gospodarki wodno-kanalizacyjnej oraz termomodernizacji budynków publicznych.

Komitet Sterujący zaakceptował i uchwalił zaproponowany przez Ministerstwo Środowiska algorytm podziału dostępnej alokacji. Rekomendacje ujęte w tabeli nr 2 wzmiankowanego powyżej załącznika trafią do Państw-Darczyńców, do których należą ostateczne decyzje o dofinansowaniu projektów.

Propozycje Ministerstwa Środowiska odnośnie kolejnych naborów do MF EOG i NMF

Prowadząca posiedzenie Komitetu Sterującego p. Grażyna Hadjiraftis, z-ca dyrektora Departamentu Funduszy Ekologicznych w Ministerstwie Środowiska (zastępująca Przewodniczącą KS, minister Agnieszkę Bolestę), przedstawiła poglądy resortu odnośnie kolejnych naborów do MF EOG i NMF, wzbudzając ożywioną dyskusję członków Komitetu. Ministerstwo Środowiska czuje ogromną presję potencjalnych beneficjentów MF EOG i NMF, którzy przygotowują projekty z zakresu termomodernizacji i gospodarki wodno-kanalizacyjnej, jednak niewielki procent tych projektów ma szansę na dofinansowanie. W związku z tym Ministerstwo Środowiska postuluje, co następuje:

1) ograniczenie bądź odstąpienie od kolejnych naborów w ramach MF EOG i NMF, tak aby pozostałą alokację można było przeznaczyć na te projekty złożone w 2005, które nie miały szansy na uzyskanie dofinansowania ze względu dużą konkurencję;

2) zaniechanie naborów do priorytetów „miękkich” (2 i 3) oraz mniej popularnych działań w ramach priorytetu 1 i przeznaczenie dostępnej alokacji na finansowanie projektów z zakresu termomodernizacji i gospodarki wodno-ściekowej.

Taka propozycja wydała się obecnym kontrowersyjna, zarówno ze względów formalnych, jak i merytorycznych.

Przede wszystkim należy zauważyć, że są to propozycje budzące wątpliwości co do formalnych możliwości ich urzeczywistnienia. Swoje stanowisko w tej sprawie wyraziła obecna na posiedzeniu Komitetu przedstawicielka Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, koordynującego funkcjonowanie funduszy „norweskich” na poziomie krajowym. Podział alokacji na poszczególne priorytety został ustalony w Programie Operacyjnym i oczywiście może być korygowany, w przypadku gdy dane działania nie cieszą się zainteresowaniem beneficjentów. Trudno jednak wyobrazić sobie, aby Darczyńcy zgodzili się na arbitralne zmiany wcześniejszych ustaleń tylko ze względu na priorytety polityczne Ministerstwa Środowiska, które jest jedynie Instytucją Pośredniczącą w systemie wydatkowania MF EOG i NMF, mającą określone zadania do wykonania.

Komentarz i stanowisko przedstawicieli POE wyrażone w trakcie posiedzenia

Sposób myślenia i działania podejmowane przez Ministerstwo Środowiska w związku z MF EOG i NMF budzą niepokój i sprzeciw przedstawicieli pozarządowych organizacji ekologicznych. Jest niedopuszczalne, aby „potrzeby” polityczne Ministerstwa decydowały o tym, jakiego rodzaju projekty mają być finansowane w ramach MF EOG i NMF, a jakie nie. To, że projekty „miękkie” oraz bardziej innowacyjne (dotyczące odnawialnych źródeł energii, gospodarki odpadami) cieszą się mniejszym zainteresowaniem beneficjentów nie oznacza, że nie są to wartościowe kierunki działania; przeciwnie - należałoby je aktywnie promować. Zakres projektów możliwych do finansowania w ramach MF EOG i NMF wynika w znacznym stopniu z priorytetów Państw-Darczyńców, był ponadto konsultowany zarówno z zainteresowanymi resortami jak i społeczeństwem.
Zaniechanie naboru projektów, nawet w ramach pojedynczych działań, jest niekorzystne i niesprawiedliwe z punktu widzenia beneficjentów MF EOG i NMF, z których wielu przygotowuje się już teraz do drugiego naboru wniosków, planowanego jest jesienią 2006 (ogłoszenie naboru nastąpi prawdopodobnie w październiku).

Po posiedzeniu - mimo krytycznych uwag MRR i braku poparcia ze strony Komitetu Sterującego - Ministerstwo Środowiska zdecydowało się wystąpić z oficjalnym pismem do MRR (przekazanym do Darczyńców), postulującym wyłączenie z drugiego naboru do MF EOG i NMF (jesień 2006) priorytetu 1 i przyjmowanie wniosków jedynie w ramach priorytetów 2 i 3 (miękkich). Dostępna alokacja dla priorytetu 1 miałaby być wykorzystana na sfinansowanie kolejnej puli projektów złożonych w 2005, które nie mogły zostać rekomendowane w pierwszym naborze ze względu na ograniczone środki.

Odpowiedź, jaką uzyska Ministerstwo Środowiska na powyższe pismo zostanie zapewne przedstawiona członkom KS na następnym posiedzeniu.

Chwilowo niebezpieczeństwo wyłączenia organizacji pozarządowych z możliwości aplikowania o środki w ramach priorytetów MF EOG i NMF zostało zażegnane. Nie oznacza to jednak, że MŚ nie podejmie prób przesunięcia środków na popularne działania kosztem działań innowacyjnych i kosztem organizacji pozarządowych. Przedstawiciele POE będą trzymać rękę na pulsie.

Przemysław Kalinka (WWF Polska) zastępował na IV posiedzeniu Komitetu Sterującego jednego z trzech przedstawicieli POE - Ireneusza Chojnackiego (również WWF Polska).

Wszelkie komentarze i zapytania do tekstu prosimy kierować na adres: PKalinka@wwf.pl