W ostatnim czasie można zaobserwować w naszym kraju ożywienie w zakresie inwestycji regulacyjnych w dolinach rzek spowodowane dostępnością funduszy możliwych do wykorzystania na gospodarkę wodną czy też gospodarowanie rolniczymi zasobami wodnymi. Część z tych inwestycji może być szkodliwa z uwagi na marnotrwstwo wydatkowania funduszy publicznych oraz negatywny wpływ na środowisko przyrodnicze. W artykule zaprezentowano jeden z nielicznych w kraju przypadków niedopuszczenia do sfinansowania ze środów unijnych regulacji rzecznych na przykładzie potoków Żarecki, Studzianka, Bielawka, w zlewni rzeki Nysa Łużycka w województwie dolnośląskim.

W wyniku oceny formalnej oraz oceny punktowej przeprowadzonej przez panel ekspertów w ramach działania 1.2. „Infastruktura ochrony środowiska” na drugim miejscu listy rankigowej znalazł się projekt własny województwa składany przez Dolnośląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych we Wrocławiu dotyczący „Częściowej odbudowy potoków Żarecki, Studzianka, Bielawka, w zlewni rzeki Nysa Łużycka w celu zabezpieczenia przeciwpowodziowego”, dla którego wnioskowana dotacja miała wynieść ponad 3 mln EURO. Przed posiedzeniem dolnośląskiego RKS przedstawiciel organizacji ekologicznych uzyskał wgląd do dokumentacji projektowej. Na podstawie udostępnionych dokumentów oraz konsultacji ze środowiskiem organizacji przyrodniczych i wędkarskich przedstawiciel zwrócił się o wyjaśnienia dotyczące oddziaływania na środowisko przyrodnicze. Na zorganizowanym z inicjatywy przedstawiciela spotkaniu z Dyrektorem Departamentu Polityki Regionalnej oraz inwestorem stwierdzono konieczność weryfikacji projektu przez ekspertów z zakresu hydrologii oraz przyrodników.

Przygotowana na podstawie udostępnionej dokumentacji projektowej przez niezależnych ekspertów opinia o skutkach zamierzonego przedsięwzięcia wskazała, że planowane inwestycje w przypadku ich realizacji w sposób znaczący pogarszają stan ekosystemów wodnych i dolinowych potoków. W opinii stwierdzono również, że przedstawiona w projekcie koncepcja tak zwanej odbudowy potoków nie poprawia bilansu wodnego, nie uwzględnia potrzeby ochrony przyrody a zatem nie spełnia kryteriów formalnych koniecznych do aplikowania o środki ZPORR z uwagi na niezgodność projektu z rodzajem kwalifikujących się projektów przewidzianym  w Uzupełnieniu ZPORR dla danego działania. W ZPORR w ramach działania 1.2 ochrona środowiska przewidywana jest bowiem możliwość finansowania zadań służących zapobieganiu powodziom, w tym regulacji cieków wodnych, z zastrzeżeniem jednak, że poprawiają one bilans wodny i uwzględniają potrzeby ochrony przyrody (należy zwrócić uwagę, że przy ocenie formalnej Urząd Marszałkowski korzystał z nieaktualnych zapisów Uzupełnienia ZPORR, w których nie było mowy o kwestiach przyrodniczych i związanych z bilansem wodnym). Znaczne wątpliwości wzbudził również zakres planowanych inwestycji, ich zasadność pod kątem ochrony przeciwpowodziowej oraz brak kompleksowości projektu, który jako jedyne działania na rzecz poprawy bezpieczeństwa powodziowego zakładał regulacje cieków bez uwzględnienia wymaganego przez Ramową Dyrektywę Wodną podejścia zlewniowego, dodatkowych działań związanych z wykorzystaniem naturalnych możliwości retencyjnych dolin  oraz jakichkolwiek analiz wariantowych. W związku z powyższym przedstawiciel organizacji ekologicznych wystąpił do RKS o odrzucenie projektu jako nie spełniającego kryteriów formalnych oraz skierowanie go do niezbędnych uzupełnień i poprawek. Stanowisko takie poparły również znaczące organizacje, w tym WWF i Polska Zielona Sieć oraz przedstawiciel organizacji w Komitecie Monitorującym ZPORR, który poinformował, że w przypadku decyzji o finansowaniu projektu podejmie wszelkie możliwe kroki (łącznie z poinformowaniem Komisji Europejskiej) mogące zapobiec dewastacji środowiska przyrodniczego i marnotrawieniu środków publicznych poprzez realizację wnioskowanych inwestycji. Przed posiedzeniem RKS przedstawiciel organizacji wysłał wszystkim członkom RKS dokumenty związane z niezależną oceną inwestycji, w tym opinie, listy i protokoły ze spotkań i wizji. RKS nie zdecydował się na odrzucenie  projektu ze względów formalnych, jednak na wniosek Zarządu Województwa przeniósł go z miejsca drugiego na ostatnie - szesnaste  miejsce  listy rankigowej powodując tym samym, że projekt ten nie uzyskał dofinansowania z uwagi na brak dostępnych środków.

Podjęte przez organizacje ekologiczne działania doprowadziły następnie do konsultacji inwestora z przyrodnikami oraz weryfikacji zakresu projektu. Po dokonaniu zmian oraz ograniczeniu przewidywanych robót projekt ten został pozytywnie zaopiniowany przez RKS i skierowany do finansowania w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Priorytet I „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego i rozwój obszarów wiejskich” w ramach działań związanych z gospodarowaniem rolniczymi zasobami wodnymi. W rezultacie udało się zapobiec dewastacji przyrodniczej oraz zmniejszyć w sposób znaczący koszty przedsięwzięcia oraz kwotę dotacji.

Kolejnym krokiem podjętym przez dolnośląskie organizacje ekologiczne było zaangażowanie Dolnośląskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych we Wrocławiu w wydanie podręcznika „Przyjazne naturze kształtowanie rzek i potoków” (http://www.zielonasiec.pl/rzeki), który trafił do wszystkich jednostek DZMiUW i pracowni projektowych. Być może dzięki tego typu praktycznej wiedzy uda się w przyszłości znaleźć kompromis pomiędzy gospodarką wodną a ochroną przyrody.


Krzysztof Smolnicki jest przedstawicielem pozarządowych organizacji ekologicznych w Regionalnym Komitecie Sterującym ZPORR na Dolnym Śląsku.

Więcej informacji można uzyskać pisząc na jego adres poczty elektronicznej:krzysiek@eko.orgpl