Wybory

Na przełomie roku 2003/2004 dokonano wyboru przedstawicieli organizacji pozarządowych do Komitetu. Początkowo procedura wydawała się jawna i sprawiedliwa - zamieszczono ogłoszenie w internecie i w prasie regionalnej.

Niestety zabrakło czytelnych procedur rekomendacji, a ostateczny wybór okazał się uznaniowy, nie odwołano się bowiem do ilości uzyskanych przez kandydatów poparć. W 26 osobowym RKS przewidziano 3 miejsca dla organizacji pozarządowych. Wśród nich znalazł się niżej podpisany przedstawiciel środowisk ekologicznych. Był to niejako wybór zastępczy - nie powołano mnie bowiem do Rady Nadzorczej WFOŚiGW we Wrocławiu, mimo, że uzyskałem największą ilość poparć organizacji pozarządowych.

Problematyczny i nieprzejrzysty sposób naboru przedstawicieli organizacji nie był ostatnią bolączką związaną z działalnością w komitecie. Komitet okazał się silnie upartyjniony - w roku 2004, w związku ze zmianą koalicji rządzącej przedstawiciele organizacji pozarządowych zostali odwołani ze stanowiska a ich miejsce zajęli luźno związani ze środowiskiem organizacji działacze polityczni i samorządowi.

W wyniku akcji środowisk organizacji i mediów powołano 2 przedstawicieli NGO rekomendowanych przez federacje organizacji: Dolnośląską Federację Organizacji Pozarządowych oraz Dolnośląski Związek Organizacji Pozarządowych "WROS".
Obecnie w skład 39-osobowego komitetu wchodzi 5-u przedstawicieli sektora pozarządowego, wśród nich, ponownie niżej podpisany.

Dostęp do informacji w ramach komitetu.

Bogaty, aktualizowany serwis internetowy zawiera m.in.

• Informacje dla beneficjentów

• Informacje o pracach RKS (skład, szczegółowe protokoły, etc.)

• Informacje o projektach (lista wniosków przyjętych do dofinansowania, lista rezerwowa, etc.)

Deklaracja poufności

Niestety członkowie komitetu zostali zobowiązani do podpisania deklaracji poufności. Było to warunkiem uzyskania wglądu do pełnej dokumentacji. Utajnieniu podlegają ocena punktowa i dane ekspertów, informacje związane z tajemnicą handlową (pierwotnie
zgodnie z tzw. Podręcznikiem wdrażania ZPORR utajnione miały być wszystkie informacje związane z procedurą oceny).   

Mimo tych dyskusyjnych procedur utajniania informacji standardy prac komitetu należy ocenić jako wysokie. Rzetelne informacje są rozsyłane członkom odpowiednio wcześnie - 10 dni przed posiedzeniem komitetu - również w wersji cyfrowej.  Wszyscy członkowie komitetu mają równe prawa. 

Debata rzeczywiście ma charakter merytoryczny. W przypadku dużej konkurencji poszukuje się merytorycznego klucza dysponowania dostępnymi środkami. Unika się spraw konfliktowych, a decyzje decyzje Zarządu Województwa zgodne są z rekomendacjami RKS.

Protokoły oraz kopie nagrań są pełne i jawne.

Problematyczne projekty

Naturalnie pojawiają się projekty problematyczne, takie jak „Częściowej odbudowy potoków”  złożonej w ramach dz. 1.2 ZPORR przez Dolnośląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych we Wrocławiu.  Projekt melioracji określano jako  odbudowę, co nie wymagało oceny oddziaływania na środowisko. Projekt niezgodny był z rodzajem kwalifikujących się projektów (nie uwzględniał potrzeby ochrony przyrody i nie poprawiał bilansu wodnego). Ocena ekspertów nie uwzględniała wymogów Uzupełnienia ZPORR, zgodnie z którym wniosek powinien posiadać charakter kompleksowy. Projekt nie tylko nie spełniał tego wymogu, ale też zapisane w studium wykonalności efekty były mocno naciągane. Projekt był nieefektywny ekonomicznie, nie prezentował strategicznego ujęcia zlewniowego, ani nie zawierał analizy wariantowej. Po wglądzie do pełnej dokumentacji projektowej ujawniono część informacji do tej pory nie przedstawionej członkom komitetu, nastąpiło spotkanie z wnioskodawcą i wizja lokalna. Niezależni eksperci wydali projektowi negatywną opinię. Informacja o wynikach została upubliczniona. Tak oto w wyniku niezależnego społecznego monitoringu projekt trafił na ostatnie miejsce listy rankingowej i nie otrzymał dofinansowania. Zmodyfikowany - mniej kosztochłonny i bardziej prośrodowiskowy - projekt został zgłoszony do dofinansowania w ramach innych funduszy unijnych.

Jaka jest wartość dodana społecznego nadzoru?

• Silna motywacja (realizacja misji organizacji pozarządowych)

• Niezależność od bieżących układów politycznych

• Zaangażowanie społeczne zewnętrznych ekspertów

• Multidyscyplinarność - szerokie spojrzenie na dyskutowane zagadnienia

• Wariantowość / innowacyjność - poszukiwanie nowych rozwiązań

Jawność przekłada się na efektywność a ta - na publiczną akceptację podejmowanych decyzji

Jakie są natomiast mielizny społecznego nadzoru?

Zewnętrzne związane są przede wszystkim z utrudnieniami w dostępie do informacji.

Wewnętrzne natomiast powiązane są ze słabym zaangażowaniem organizacji w monitoring (organizacje ekologiczne są tu wyjątkiem), słabym zapleczem technicznym i merytorycznym, oraz małą świadomością i niskim poziomem wiedzy.

Główne rekomendacje wynikające z niniejszego wywodu są następujące:
• Niezbędna jest jawność procedur oceny, decyzji, kryteriów

• konieczne jest merytoryczne uzasadnienie dla każdej decyzji podejmowanej w ramach komitetu

• Istotne jest zachowanie funkcji RKS i społecznej kontroli nad kierunkami wydatkowania funduszy

• Konieczne jest wsparcie techniczne funkcji kontrolnej organizacji pozarządowych.


Krzysztof Smolnicki jest przedstawicielem pozarządowych organizacji ekologicznych w Regionalnym Komitecie Sterującym ZPORR na Dolnym Śląsku.

Więcej informacji można uzyskać pisząc na jego adres poczty elektronicznej:krzysiek@eko.orgpl
•