Ministerstwo Środowiska powinno dbać o to, aby partnerstwa nawiązywane z organizacjami pozarządowymi - słusznie postrzegającymi siebie jako alianta MŚ w orędowaniu na rzecz zrównoważonego rozwoju - były jak najlepszej jakości. I tak się niejednokrotnie dzieje, również w dziedzinie zarządzania funduszami unijnymi, gdzie POE są zgodnie z literą prawa - pełnoprawnymi uczestnikami procesów decyzyjnych, zarówno w zakresie wyboru projektów (komitety sterujące) jak i monitorowania przebiegu wdrażania funduszy (komitety monitorujące). To przecież MŚ zastosowało demokratyczną procedurę internetowego głosowania na kandydatów POE do Komitetu Sterującego Fundusz Spójności przy MŚ.



Ta sama procedura zdała egzamin w przypadku wyborów przedstawicieli POE do Komitetu Sterującego ds. Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego, zwanych w skrócie funduszami norweskimi. Przypominamy, że waszymi reprezentantami zostali Marta Śmigrowska (Polska Zielona Sieć), Sławomir Pasierb (Polski Klub Ekologiczny) i Ireneusz Chojnacki (WWF Polska).



Po dwóch spotkaniach komitetu można już wysnuć kilka wstępnych wniosków nt. początków współpracy, ze szczególnym naciskiem na realizację zasad transparentności i partnerstwa z sektorem pozarządowym w ramach komitetu. Informacje dotyczące samych wniosków i rekomendacji w zakresie dopuszczonym przez regulamin przekażemy, kiedy komitet dokona pierwszych ocen. Pierwsze decyzje zapadną bowiem na kolejnym, nieodległym w czasie zebraniu.



A oto pierwsze refleksje.



1. Dostęp do informacji.



Wykaz i zakres dokumentów podlegających upublicznieniu wymaga doprecyzowania. Chwilowo nie jest jasne, czy protokoły i kryteria wyboru projektów znajdą się na stronach internetowych. O ile wydaje się jasne, że - podobnie jak ma to miejsce w przypadku wielu komitetów ds. funduszy unijnych - protokoły zostaną upublicznione, nie ustalono, czy i w jakim zakresie będą znane potencjalnym beneficjentom kryteria formalne i merytoryczne. W opinii zastępcy przewodniczącego komitetu dyr. Wojciecha Jaworskiego jawność kryteriów może doprowadzić do konstruowania wniosków sztucznie podporządkowanym owym kryteriom.

W niedługim czasie przedstawicielka Polskiej Zielonej Sieci złoży zdroworozsądkową propozycję zakresu upublicznianych dokumentów opartą na doświadczeniach organizacji jako podmiotów aplikujących o środki oraz uczestniczących w pracach ciał doradczych ds. funduszy unijnych. W związku z tym prosimy o komentarze w tej kwestii na adres poczty elektronicznej msmigrowska@zielonasiec.pl

Kwestia zakresu informacji dotyczącej udzielonych przez komitet rekomendacji nie została jeszcze poruszona.

Musimy mieć świadomość, że kwestia upubliczniania informacji przez członków komitetu ma znaczenie kluczowe, jako że reprezentacja nakłada na przedstawicieli POE niepisany obowiązek sprawozdawczości w stosunku do organizacji ich wspierających.





2. Obsługa prac komitetu.



W regulaminie komitetu zapisano, że materiały będące przedmiotem posiedzenia są przekazywane członkom Komitetu na co najmniej 14 dni kalendarzowych przed terminem posiedzenia, a w uzasadnionych przypadkach Przewodniczący może przesłać materiały do rozpatrzenia bez konieczności zachowania tych terminów.

Zapis ten jest przykładem najlepszej praktyki w tym zakresie, a jego źródła upatrywać można w interwencjach naszych przedstawicieli we wcześniej utworzonych, „pionierskich” komitetach ds. funduszy unijnych, którzy domagali się, aby dokumentacja dotycząca kwestii omawianych na posiedzeniach była dostarczana członkom komitetu odpowiednio wcześnie.



Jak wygląda obecnie realizacja tego zobowiązania?

Na dzień dzisiejszy to nie termin, ale jakość dostarczonych materiałów budzi kontrowersje. Otóż przekazana członkom komitetu przez Instytucję Wspomagającą, czyli NFOŚiGW, wstępna informacja o stanie prac nad poszczególnymi wnioskami w ramach priorytetów 2 „Promowanie zrównoważonego rozwoju poprzez lepsze wykorzystanie i zarządzanie zasobami” i 3 „Ochrona środowiska, ze szczególnym uwzględnieniem wzmocnienia zdolności administracyjnych do wprowadzania w życie odpowiednich przepisów istotnych dla realizacji projektów inwestycyjnych” zawierała szereg nieprawidłowych danych liczbowych! Informacja uaktualniona, ale udostępniona dopiero na posiedzeniu, zawierała już liczby prawidłowe....



3. Jaki będzie realny wpływ komitetu?



Pewien niepokój budzić może procedura oceny projektów zastosowana przez MŚ. Otóż NFOŚiGW jako Instytucja Wspomagająca odpowiedzialna za opracowanie szczegółowych kryteriów oceny formalnej i merytoryczno-technicznej projektów oceniła wnioski w ramach priorytetu 2 i 3 jeszcze przed zatwierdzeniem kryteriów przez komitet. Owszem, najprawdopodobniej nie doszło do żadnych przekłamań w kwestii punktacji udzielonej poszczególnym projektom (tej przedwczesnej ocenie poddano jedynie 19 wniosków, co pozwala przypuszczać, że zatwierdzone uwagi do kryteriów zgłoszone przez członków komitetu po pierwszym spotkaniu zostały uwzględnione).

Czy w imię logiki zdarzeń i realizacji zasady transparentności nie lepiej byłoby zwołać pierwsze posiedzenie komitetu odpowiednio wcześnie i zatwierdzić kryteria przed zakończeniem procedury naboru i rozpoczęciem oceny wniosków?

Kwestia jest już martwa a najliczniejsza pula wniosków złożonych w ramach priorytetu 1 „Ochrona środowiska ludzkiego, poprzez m.in. redukcję zanieczyszczeń i promowanie odnawialnych źródeł energii” będzie już oceniana zgodnie z kryteriami zaakceptowanymi przez komitet. Pozostaje jednak pewien niepokój....



4. Co dobrego ?

Zgłoszone przez WWF Polska uwagi do kryteriów formalnych i merytoryczno-technicznych zostały w dużym zakresie uwzględnione. To kolejny dowód na to, że nasza obecność w tego rodzaju komitetach mimo powyżej opisanych kontrowersji jest wielce pożądana.